Grzybica pochwy

lek. med. Robert Makowski

specjalista ginekolog-położnik

15 kwietnia 2017

Spis treści:
Czynnik etiologiczny: grzyb z rodzaju Candida
Obraz kliniczny i rozpoznanie
Kandydoza pochwy i sromu – leczenie

Grzybica pochwy (drożdżyca pochwy, kandydoza pochwy) to częsta choroba, za którą odpowiadają głównie grzyby drożdżopodobne, najczęściej Candida albicans. Według statystyk, aż 25 proc. zapaleń pochwy ma związek z drożdżycą. Na obraz kliniczny choroby składają się serowate upławy, swędzenie, podrażnienie pochwy, dysuria oraz dyspareunia.

Grzybica pochwy

Czynnik etiologiczny: grzyb z rodzaju Candida

 
Czynnikiem etiologicznym grzybicy pochwy są grzyby – komensale z rodzaju Candida – które zasiedlają pochwę w prawidłowych warunkach. U zdrowych kobiet środowisko dróg rodnych jest silnie zdominowane przez pałeczki kwasu mlekowego (Lactobacillus spp.), co znacznie ogranicza możliwość rozwoju patogenów oportunistycznych. Kiedy dojdzie do naruszenia równowagi fizjologicznej flory bakteryjnej pochwy, grzyby zaczynają intensywnie się namnażać i prowadzą do kandydozy sromu i pochwy (vulvovaginal candidiasis).

Wskazuje się, że Candida albicans wywołuje od 80 do 92-3 proc. wszystkich drożdżyc pochwy. Do choroby mogą przyczyniać się też inne gatunki z rodzaju Candida, w tym Candida glabrata i Candida krusei. Rzadziej zakażenie wywołują inne grzyby.

Standardowe leczenie zapaleń pochwy o etiologii grzybiczej zwykle przynosi oczekiwane rezultaty. Jednak pewne gatunki z rodzaju Candida, które ostatnio coraz częściej odpowiadają za przypadki choroby, mogą nie reagować na terapię. Należy zauważyć, że znaczna grupa izolatów Candida wciąż jest wrażliwa na amfoterycynę B, ale najnowsze badania wykazują, że zakażenia gatunkami C. glabrata lub C. krusei czasem wymagają prowadzenia terapii przy wykorzystaniu najwyższych dawek antybiotyku. C. albicans wykazuje wrażliwość na większość stosowanych leków, jednak w przebiegu ciężkich kandydoz zdarza się izolować szczepy oporne na azole.

Wśród czynników predysponujących do rozwoju grzybicy pochwy wymienia się ciążę, niektóre terapie (w tym agresywne kuracje antybiotykowe), stany upośledzenia odporności (choroby nowotworowe, źle kontrolowana cukrzyca, AIDS) oraz błędy higieniczne.

Obraz kliniczny i rozpoznanie

 
U ok. 75 proc. kobiet rozpoznaje się jeden epizod kandyzy pochwy i sromu w życiu, u ponad 40 proc. odnotowuje się nawrót choroby. Nawet 20 proc. pacjentek zapada na zakażenia powikłane.

Na obraz kliniczny kandydozy pochwy składają się świąd, bolesność pochwy i sromu z miejscowym podrażnieniem, zewnętrzna dysuria i powierzchowna dyspareunia. Choroba przebiega z obrzękiem, pęknięciami nabłonka, rumieniem, wykwitami satelitarnymi oraz białawymi, serowatymi upławami. Żaden z objawów nie jest swoisty dla kandydozy.

Powikłana drożdżyca może wystąpić u pacjentek:

  • z dużym nasileniem objawów chorobowych,
  • w ciąży,
  • z niedoborami odporności,
  • z nawracającą grzybicą pochwy.

Zakażenia oportunistyczne o ciężkim przebiegu stwierdza się u kobiet z niewyrównaną cukrzycą lub z zakażeniem szczepami chorobotwórczymi innymi niż C. albicans.

Grzybicę pochwy z reguły rozpoznaje się na podstawie wywiadu medycznego i badania stricte ginekologicznego. Lekarz ogląda srom, określa cechy wydzieliny i odczyn pH pochwy, który prawidłowo powinien wynosić poniżej 4,5 (kwaśne środowisko). Aktywne zakażenie wiąże się z wyższym pH i stopniową degradacją fizjologicznej flory pochwy.

Można wykonać bezpośrednie badanie mikroskopowe wydzieliny pochwowej, pobranej z bocznej ściany pochwy bądź sklepienia przedniego. W pewnych przypadkach istnieją wskazania do wykonania hodowli. Obecność grzybów z rodzaju Candida w hodowli u kobiet, które są nosicielkami bezobjawowymi, nie oznacza konieczności wdrożenia leczenia.

Kandydoza pochwy i sromu – leczenie

 
Każdą kandydozę pochwy powinno się leczyć pod kontrolą lekarza ginekologa. Konsultację specjalistyczną bezwzględnie zaleca się pacjentkom, u których epizod grzybicy wystąpił po raz pierwszy lub dolegliwości nie ustąpiły w wyniku leczenia lekami przeciwgrzybiczymi dostępnymi bez recepty.

Przy niepowikłanej grzybicy pochwy na ogół wystarcza krótkotrwałe leczenie lekami przeciwgrzybiczymi, podawanymi miejscowo w dawce jednorazowej. W niektórych przypadkach zaleca się kurację trwającą od 1 do 3 dni. Badania należy powtórzyć, gdy objawy nie ustępują mimo leczenia lub nawracają w ciągu 2 miesięcy od zakończenia terapii.

Leczenie nawracających drożdżyc pochwy wywołanych C. albicans polega na krótkotrwałym podawaniu leków doustnych lub miejscowych. Czasem rozważa się wydłużenie terapii do 7-14 dni. Dłuższe kuracje bywają uzasadnione także w ciężkich postaciach kandydozy oraz w stanach upośledzenia odporności.

W terapii grzybicy pochwy stosuje się leki z nifuratelem i nystatyną. Objawy zakażeń intymnych łagodzą roztwory chlorowodorku benzydaminy, służące do przemywania zewnętrznych narządów płciowych.

Kandydoza pochwy z reguły nie przenosi się drogą płciową, dlatego nie zawsze istnieją wskazania do rozpoczęcia leczenia partnera. Terapii na pewno powinni poddać się mężczyźni, u których wystąpiły objawy zakażenia (czerwone ogniska na żołędzi, swędzenie, podrażnienie) lub których partnerka cierpi na nawracające grzybice pochwy.