Obrzęk sromu

lek. med. Robert Makowski

specjalista ginekolog-położnik

14 maja 2017

Spis treści:
Srom – budowa
Alergia czy niedobór estrogenów?
Grzybicze zakażenia sromu i pochwy
Zapalenie (ropień) gruczołu Bartholina
Obrzęk sromu – metody leczenia

Srom, ze względu na lokalizację (blisko odbytu, w bezpośredniej łączności z ujściem cewki moczowej) jest szczególnie narażony na kolonizację drobnoustrojami patogennymi i rozwój stanów zapalnych. Dodatkowe ryzyko stanowią zapalenia pochwy i kontakt z wydzieliną jej nabłonka. Do chorób sromu, manifestujących się obrzękiem, może przyczynić się nieprawidłowa higiena intymna, znaczenie ma również większa podatność tych okolic na urazy mechaniczne. Czasem dolegliwość jest następstwem hipoestrogenizmu w okresie pomenopauzalnym lub reakcji alergicznej.

Obrzęk sromu

Srom – budowa

 

Srom (pudendum femininum s. vulva) razem ze wzgórkiem łonowym tworzy zewnętrzne narządy płciowe. Składa się z warg sromowych większych (labia maiora pudendi) i mniejszych (labia minora pudendi). Wargi większe ograniczają szparę sromową, mniejsze otaczają przedsionek pochwy z zewnętrznym ujściem cewki moczowej i wejściem do pochwy. Do przedsionka pochwy uchodzą gruczoły przycewkowe (gruczoły przedsionkowe mniejsze i większe).

Wargi sromowe większe to fałd skóry pokryty naskórkiem. Ciągną się ku przodowi, łączą i tworzą spoidło przednie warg, natomiast z tyłu – spoidło tylne, które przechodzi w krocze. W ich obrębie znajdują się gruczoły potowe, łojowe i mieszki włosowe.

Wargi sromowe mniejsze leżą bardziej wewnętrznie, zawierają gruczoły łojowe i potowe, są nieowłosione i powleczone nabłonkiem paraepidermalnym. Od przodu ulegają rozdzieleniu, tworząc napletek i wędzidełko łechtaczki, a od tyłu łączą się przez wędzidełko.

W obrębie sromu może rozwijać się wiele chorób, najczęściej są to infekcje, czasem schorzenia o podłożu hormonalnym, w niektórych przypadkach stwierdza się zmiany nowotworowe (np. rak sromu).

Alergia czy niedobór estrogenów?

 

Obrzęk sromu może pojawić się u pacjentek w każdym wieku, ale niektóre stany chorobowe częściej występują u kobiet w okresie okołomenopauzalnym.

W przypadku obrzęku połączonego ze świądem czasem stwierdza się dodatnie reakcje alergiczne na minimum jeden czynnik uczulający. Wśród alergenów wymienia się m.in. kosmetyki, konserwanty, substancje zapachowe, substancje barwiące. Eliminacja kontaktu z czynnikiem alergicznym z reguły pozwala zakończyć diagnostykę i nie rozpoczynać terapii.

Do zmian w obrębie sromu przyczyniają się niedobory estrogenów u kobiet po menopauzie, które prowadzą do owrzodzeń, krwawych wylewów i zmian budowy sromu. Wargi sromowe mniejsze zaczynają przywierać do warg sromowych większych. Obrzęk i bliznowacenie okolic łechtaczki powodują jej atrofię. Dochodzi do sukcesywnej redukcji podskórnej tkanki tłuszczowej, co – wraz z ograniczoną liczbą włókien kolagenowych i sprężystych – skutkuje utratą napięcia warg sromowych większych i ich obwisaniem. Wargi sromowe mniejsze ulegają dehydratacji. Wejście do pochwy zwęża się, a błona śluzowa przedsionka ulega ścieńczeniu, staje się sucha i blada. Konsekwencją zmian pomenopauzalnych są uczucie suchości, świąd, dyspareunia, a także nawracające stany zapalne sromu i pochwy. Najczęściej stwierdza się zakażenia bakteryjne i drożdżakowe – kandydozy, w których przebiegu występuje obrzęk sromu.

Grzybicze zakażenia sromu i pochwy

 

Znaczny procent zakażeń grzybiczych sromu i pochwy wywołują drożdżaki z gatunku Candida albicans, rzadziej chorobę powodują inne rodzaje Candida lub inne grzyby. U podstaw kandydoz leżą zaburzenia biocenozy pochwy.

Zidentyfikowano już blisko 200 szczepów C. albicans, które mają zdolność do kolonizacji sromu pochwy, z reguły od strony przewodu pokarmowego. Satelitarne kolonie drożdży, zlokalizowane w okolicy zwieracza odbytnicy, tworzą potencjalny rezerwuar wirulentnych form grzybni i mogą stać się źródłem autozakażeń grzybiczych w przyszłości.

Drożdżakowe zapalenie pochwy i sromu (vulvovaginal candidiasis) manifestuje się obrzękiem sromu, pęknięciami nabłonka, zaczerwieniem, bólem, świądem, podrażnieniem pochwy, dyspareunią, dysurią i serowatymi upławami. Białe naloty są dobrze widoczne na rumieniowym podłożu. W niektórych przypadkach zmiany chorobowe zajmują wewnętrzną powierzchnię ud.

  1. albicans to grzyb dwupostaciowy – jego nieinwazyjna forma transformuje w kierunku postaci inwazyjnych, gdy środowisko, w którym bytuje, zmienia swój charakter i zaczyna sprzyjać jego namnażaniu. Niektóre gatunki Candida nie mogą już ulegać takiej przemianie i nie należą do patogenów wirulentnych dla człowieka.

Zapalenie (ropień) gruczołu Bartholina

 

Na gruczoł Bartholina (gruczoł przedsionkowy większy) składają się parzyste struktury w dolnej części warg sromowych mniejszych. Struktury te produkują wydzielinę śluzową, która nawilża przedsionek pochwy w czasie podniecenia seksualnego. Zapalenie (ropień) gruczołu Bartholina jest jednym z najczęściej rozpoznawanych zapaleń sromu.

Choroba rozwija się w wyniku blokady ujścia przewodów wyprowadzających i utworzenia cysty – w przypadku jej zakażenia powstaje ropień. Zazwyczaj za stan odpowiadają bakterie, w tym Escherichia coli, Streptococcus fecalis, Staphylococcus aureus, rzadziej dwoinki rzeżączki lub chlamydie. Infekcja przebiega z gwałtownymi, nasilonymi objawami miejscowymi – średnica ropnia może rosnąć i osiągać kilka centymetrów. Zwykle towarzyszy jej obrzęk jednej części sromu, ból, czasem wyższa temperatura ciała. Objawy zaostrzają się podczas stosunku płciowego, chodzenia, siedzenia; w niektórych przypadkach ustępują nagle, wraz z samoistnym opróżnieniem zmiany.

Obrzęk sromu – metody leczenia

 

Terapia obrzęku sromu zależy od przyczyny dolegliwości.

Leczeniem z wyboru ropnia gruczołu Bartholina jest marsupializacja. W przypadku samoistnego opróżnienia ropnia zakłada się sączek i utrzymuje drenaż przez kilka tygodni. Z reguły nie ma wskazań do antybiotykoterapii.

Niepowikłane grzybice pochwy i sromu zwykle krótkotrwale leczy się miejscowymi lekami przeciwgrzybiczymi w dawce jednorazowej. Czasem terapię prowadzi się przez 2-3 dni. W nawracających zakażeniach i infekcjach o ciężkim przebiegu można wydłużyć farmakoterapię doustną lub miejscową do 7-14 dni. W leczeniu kandydoz dużą skuteczność wykazują leki z nifuratelem i nystatyną.

W przypadku nawracających zakażeń sromu i pochwy, których źródłem jest hipoestrogenizm i atrofia urogenitalna, proponuje się lokalną terapię hormonalną (LHT), która zapobiega kolonizacji narządów płciowych przez patogeny.

Objawy stanów zapalnych sromu i pochwy – jak obrzęk, ból, pieczenie, świąd, zaczerwienienie, upławy – łagodzi roztwór chlorowodorku benzydaminy, służący do przemywania zewnętrznych narządów płciowych. Lek ma również zastosowanie w profilaktyce przed- i pooperacyjnej w ginekologii. Benzydamina wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, antyseptyczne i miejscowo znieczulające.