Opryszczka narządów płciowych

lek. med. Robert Makowski

specjalista ginekolog-położnik

2 lutego 2017

Spis treści:
Opryszczka narządów płciowych: charakterystyka ogólna
Zakażenie pierwotne
Nawroty opryszczki genitalnej
Wirus HSV a ciąża
Diagnoza i metody leczenia

Za opryszczkę narządów płciowych odpowiada wirus Herpes (Herpes simplex virus – HSV), najczęściej typu 2. Do zakażenia dochodzi podczas zbliżeń intymnych. Wirus przenosi się drogą bezpośredniego kontaktu ze skórą, dlatego do zarażenia prowadzą nie tylko stosunki pochwowe, ale różnorodne praktyki seksualne (oralne, analne).

Opryszczka narządów płciowych

Opryszczka narządów płciowych: charakterystyka ogólna

 
Opryszczka narządów płciowych należy do grupy najpowszechniejszych chorób przenoszonych drogą płciową. Z reguły zakażenie wywołuje wirus HSV-2, ale ostatnio stwierdza się również przypadki zarażeń HSV-1 – kojarzonego dotychczas przede wszystkim z opryszczką wargową.

W przebiegu infekcji mogą wystąpić zmiany skórne, które przybierają postać pęcherzy na genitaliach i w ich okolicach, np. na wargach sromowych, kroczu, żołędzi prącia. Zwykle towarzyszą im nieznaczne dolegliwości bólowe. Symptomy utrzymują się kilka tygodni, ale zdarza się, że ustępują znacznie wcześniej. Łagodzą je leki przeciwwirusowe. Czasem objawy nawracają, u niektórych pacjentów dochodzi do systematycznych nawrotów.

U wielu osób infekcja nie daje charakterystycznych objawów lub pojawiają się nieznaczne dolegliwości, które trudno powiązać z opryszczką genitalną. Mimo to zakażona osoba przekazuje wirus partnerom seksualnym.

Wirus wnika do organizmu przez niewielkie uszkodzenia skóry albo błony śluzowe, po czym zaczyna namnażać się w nabłonku i skórze. W konsekwencji niszczy komórki i wywołuje stan zapalny.

Zakażenie pierwotne

 
Kiedy wirus po raz pierwszy wniknie do skóry, mówi się o zakażeniu pierwotnym, które może objawiać się mocnym zaczerwienieniem skóry z wykwitami. Czasem poprzedza je ból, świąd, pieczenie. U mężczyzn zmiany obejmują napletek, żołądź, skórę prącia, niekiedy pośladki i okolice odbytu. U kobiet zajmują wargi sromowe, szyjkę macicy, pochwę oraz (jak u panów) pośladki i okolicę okołoodbytniczą.

Pęcherzyki rozwijają się od kliku do kilkunastu dni, pękają i przybierają postać bolesnych, raczej płytkich owrzodzeń. Często zakażeniu pierwotnemu towarzyszą symptomy ogólne, jak bóle stawowo-mięśniowe, gorączka, bóle głowy, dreszcze. Powiększają się też węzły chłonne w pachwinie (wyczuwa się charakterystyczne grudki). Pojawia się ból w czasie oddawania moczu, upławy z pochwy. Epizod pierwotnego zakażenia może trwać od 2 do 4 tygodni.

Nawroty opryszczki genitalnej

 
Ustąpienie dolegliwości nie oznacza wyeliminowania wirusa z organizmu. HSV w postaci nieaktywnej, „uśpionej” umiejscawia się w zwojach nerwowych przy odcinku krzyżowym kręgosłupa. Po pewnym czasie „wybudza się” i wywołuje nawrót objawów w miejscu zakażenia pierwotnego. Zwykle symptomy są mniej dotkliwe niż za pierwszym razem.

Epizody nawrotowego zakażenia utrzymują się krócej, zmiany skórne często ustępują po kilku dniach. Przed ich pojawieniem czasem występują objawy prodromalne (zapowiadające) – np. łagodne mrowienie lub niewielki świąd narządów płciowych. Jednak w większości przypadków zakażenie nie daje żadnych objawów, ewentualnie pojawiają się nieznaczne symptomy, które pacjenci bagatelizują. Mimo to nosiciele wirusa opryszczki mogą nieświadomie zakażać partnerów seksualnych.

Wirus HSV a ciąża

 
Opryszczka narządów płciowych jest szczególnie niebezpieczna dla kobiet w ciąży. Duże zagrożenie stanowi zwłaszcza zakażenie pierwotne, ze względu na brak przeciwciał przeciwko HSV w organizmie matki. W niektórych przypadkach dochodzi do zakażenia wewnątrzmacicznego, co wpływa na przedwczesny poród lub nieprawidłowy rozwój płodu. Istnieje też ryzyko (wyjątkowo groźnego) zainfekowania noworodka (okołoporodowego lub poporodowego). Dlatego zakażenie HSV bywa wskazaniem do cięcia cesarskiego.

Diagnoza i metody leczenia

 
Lekarz stawia diagnozę w oparciu o wywiad z pacjentem oraz na podstawie objawów klinicznych. Można pobrać próbkę ze zmian skórnych – badanie laboratoryjne potwierdzi (lub wykluczy) obecność HSV. Czasem wykonuje się badania serologiczne, które wykrywają immunoglobuliny anty HSV-1 i anty HSV-2.

Objawy opryszczki może złagodzić roztwór chlorowodorku benzydaminy, Można wykonać nim irygację pochwy albo zastosować go do przemywania zewnętrznych narządów płciowych. Ulgę przynoszą leki przeciwbólowe (jak paracetamol, ibuprofen), maści znieczulające (np. z lidokainą) i zimne okłady. Należy zadbać również o prawidłową higienę intymną. W przypadku bólu w czasie oddawania moczu można wspomagać się ciepłymi kąpielami i polewaniem ujścia cewki moczowej ciepłą wodą. Pacjent powinien zachować wstrzemięźliwość seksualną do czasu ustąpienia zmian skórnych.

Na obecny moment nie istnieje forma leczenia, która prowadziłaby do całkowitego wyleczenia i wyeliminowania wirusa z organizmu. W epizodach pierwotnych i nawrotowych stosuje się leki przeciwwirusowe (acyklowir), które hamują namnażanie wirusa HSV typu 1 i 2. Kuracja skraca czas trwania i łagodzi objawy kliniczne. Niektórym pacjentom, cierpiących z powodu częstych nawrotów opryszczki, zaleca się przyjmowanie leku codziennie.