Połóg – ważny okres poporodowy

lek. med. Robert Makowski

specjalista ginekolog-położnik

1 kwietnia 2017

Spis treści:
Inwolucja (zwijanie) macicy
Odchody poporodowe (lochia)
Przejściowe problemy
Laktacja i laktacyjny brak miesiączki
Rany poporodowe i zasady higieny

Połóg (łac. puerperium) rozpoczyna się w momencie wydalenia popłodu i trwa ok. 6-8 tygodni. To ważny okres – w organizmie kobiety dochodzi do cofania zmian powstałych podczas ciąży i porodu. W połogu zachodzą procesy odnowy, gojenia i inwolucji narządów płciowych, a także laktacji i wznowienia funkcji generatywnej jajników.

Początek połogu przypada na urodzenie łożyska. Matki zaraz po porodzie tracą ok. 5 kilogramów wagi, które obejmują masę dziecka, łożyska i wód płodowych. Pozostałe kilogramy ubywają stopniowo w czasie 2-3 miesięcy. Powrotowi do wagi sprzed ciąży sprzyja m.in. prawidłowa laktacja.

Połóg – ważny okres poporodowy

Inwolucja (zwijanie) macicy

 
W czasie połogu zachodzą zmiany w narządach płciowych. Duże znaczenie ma przebieg obkurczania mięśnia macicy, któremu mogą towarzyszyć dolegliwości bólowe w podbrzuszu. Inwolucja macicy to proces fizjologiczny, w wyniku którego macica wraca do wielkości i położenia sprzed ciąży. Jej masa zmniejsza się z ok. 1 kilograma do zaledwie 50-60 g w 6. tygodniu połogu. Skurcze macicy pozwalają skrócić włókna mięśniowe i zamknąć naczynia krwionośne pozostałe po odklejeniu łożyska.

Bolesne skurcze mogą utrzymywać się do 10 dni, najsilniejsze i najdokuczliwsze występują w ciągu pierwszych dni po porodzie. Przez pięć początkowych dni połogu masa macicy zmniejsza się aż o połowę. Po tygodniu macica jest lekko wyczuwalna nad spojeniem łonowym, po 10 dniach umiejscawia się już pod nim i nie można wyczuć jej w badaniu przez powłoki brzuszne. W przypadku bardzo bolesnych skurczów dopuszcza się przyjęcie doustnego środka przeciwbólowego (z paracetamolem).

Odchody poporodowe (lochia)

 
Skurcze macicy służą też innemu procesowi: oczyszczaniu przez eliminację odchodów poporodowych (lochia). Wydaliny w pierwszych 3-4 dobach od porodu mają postać krwistą z ewentualnymi niedużymi skrzepami. W kolejnych dniach stają się brązowo-krwiste, brunatne, żółtobiałe, a na końcu surowicze. W okolicach 4. tygodnia połogu całkowicie zanikają.

Konsultacji lekarskiej wymagają odchody z dużymi skrzepami krwi, które mogą wskazywać, że w macicy pozostały jeszcze fragmenty łożyska. Zaniepokoić powinny obfite krwawienia lub przykry zapach towarzyszący wydalinom (objaw zakażenia). Odchody poporodowe tworzą środowisko korzystne do namnażania drobnoustrojów. Mają zasadowy charakter, zawierają wiele bakterii pochwowych (paciorkowce, gronkowce, pałeczki okrężnicy), a także fibrynę, nabłonek i resztki tkankowe.

Przejściowe problemy

 
We wczesnym połogu zwiększa się diureza, która ułatwia wydalanie nagromadzonego płynu tkankowego. Pęcherz powinno się opróżnić w 6. godzinie po porodzie, jednak w pierwszych godzinach połogu mogą wystąpić przejściowe problemy z oddawaniem moczu. W niektórych przypadkach należy założyć cewnik.

Kobieta po urodzeniu dziecka pierwszy stolec oddaje zwykle w 3. dniu połogu. Wcześniej, jeszcze przed porodem, zachodzą procesy fizjologicznego oczyszczania organizmu. Często podczas połogu pojawiają się zaparcia. Dieta bogata w błonnik, nawadnianie organizmu i umiarkowana aktywność fizyczna powinny przywrócić regularne wypróżnianie.

Laktacja i laktacyjny brak miesiączki

 
Charakterystycznym procesem okresu połogu jest produkcja mleka w gruczołach sutkowych, regulowana przez dwa hormony: prolaktynę i oksytocynę. Krótko po porodzie pojawia się głównie tzw. młodziwo, które ma w składzie więcej białek, sodu, chlorków i witaminy A, mniej natomiast węglowodanów, potasu i tłuszczu (w stosunku do właściwego pokarmu kobiecego). Wyróżnia je wysoki poziom przeciwciał IgA – niezwykle ważnych dla zdrowia dziecka, zwłaszcza w pierwszych dniach życia.

U kobiet, które nie karmią piersią, pierwsze krwawienie miesięczne występuje z reguły między 6. a 8. tygodniem połogu. Zazwyczaj początkowe cykle są bezowulacyjne. U matek karmiących krwawienie może pojawić się nawet kilka miesięcy po porodzie, wydłuża się u nich również okres cykli bezowulacyjnych.

Nie zaleca się podejmować współżycia płciowego w połogu. Pary, które zdecydują się wznowić pożycie wcześniej, powinny się zabezpieczać. Metoda LAM (ang. lactational amenorrhea method) nie chroni przed poczęciem w 100 procentach.

Rany poporodowe i zasady higieny

 
Jeśli podczas porodu fizjologicznego istnieje ryzyko pęknięcia krocza, nacina się je, a potem zszywa powstałą ranę. Proces gojenia przebiega bardzo szybko, szwy usuwa się w 5.-7. dobie po porodzie (zadanie powierza się położnym środowiskowym). Matki po porodzie muszą unikać wysiłku fizycznego i w sposób szczególny dbać o higienę intymną.

Po każdej wizycie w toalecie powinno się starannie umyć krocze, następnie dokładnie je osuszyć przy pomocy jednorazowego ręcznika. Po zabiegach higienicznych trzeba założyć świeżą podpaskę bawełnianą. Kroczu należy zapewnić dostęp powietrza – „wietrzyć” je jak najczęściej. Dyskomfort i dolegliwości związane z raną może łagodzić roztwór do podmywania o właściwościach: przeciwbólowych, przeciwzapalnych odkażających, np. zawierający benzydaminę.