„Okres menopauzalny - szczególna dbałość o zdrowie intymne”

lek. med. Tomasz Bieda

specjalista ginekologii i położnictwa oraz specjalista ginekologii onkologicznej. Miejsca pracy: Klinika Ginekologii Onkologicznej Centrum Onkologii Oddział w Krakowie Krakowskie Centrum Medyczne

17 maja 2017

Uderzenia gorąca, zlewne poty, zaburzenia snu - to nie jedyne symptomy menopauzy. Wraz ze starzeniem się społeczeństwa nieubłaganie wzrasta odsetek kobiet, którym przychodzi żyć w okresie pomenopauzalnym. Statystyczny wiek wystąpienia klimakterium około 50. roku życia oraz systematyczne wydłużenie czasu życia sprawiają, że na okres ten przypada 30-40 lat z życia kobiety. Rodzi to szereg problemów związanych z jej zdrowiem, jakością życia, relacjami rodzinno-partnerskimi. Menopauza - warto wiedzieć więcej?!

Jak pomóc sobie samej, a kiedy konieczna jest wizyta u specjalisty?

Wraz ze starzeniem się społeczeństwa nieubłaganie wzrasta odsetek kobiet, którym przychodzi żyć w okresie pomenopauzalnym. Obecnie na świecie w wieku powyżej 50 lat żyje w przybliżeniu 470 milionów kobiet, a ocenia się że liczba ta w roku 2030 wzrośnie do 1,2 miliarda. Prognozuje się, że wiek menopauzalny będzie osiągało rocznie 25 milionów kobiet. Statystyczny wiek wystąpienia klimakterium około 50. roku życia oraz systematyczne wydłużenie czasu życia sprawiają, że na okres ten przypada 30-40 lat z życia kobiety. Rodzi to szereg problemów związanych z jej zdrowiem, jakością życia, relacjami rodzinno-partnerskimi.

Menopauza to termin pochodzenia greckiego i oznacza ostatnie prawidłowe krwawienie miesiączkowe w życiu kobiety. To naturalny etap w życiu kobiety, w którym następuje stopniowe wygaszanie funkcji hormonalnej jajników. Według definicji WHO menopauza to ostateczne ustanie miesiączkowania w wyniku utraty aktywności pęcherzykowej jajników, po którym przez okres 12 miesięcy nie wystąpiło już żadne krwawienie. Występuje zwykle u kobiet między 44. a 56. rokiem życia. Z obserwacji wynika, że objawy zbliżającej się menopauzy zaczynają się średnio w 47. roku życia i trwają około 4 lat. Stwierdzono, że Polki wchodzą w okres przekwitania dwa lata wcześniej niż kobiety z krajów wysoko uprzemysłowionych, a płodność kobiety zaczyna zmniejszać się wraz z wiekiem około 35. roku życia W Polsce termin menopauza (menopausa, climacterium, climax) wymiennie stosuje się z określeniami: przekwitanie i klimakterium i jest to prawidłowe, jeżeli odniesiemy się do objawów, jakie towarzyszą kobietom podczas zmian hormonalnych.

Klimakterium dzieli się na kilka faz:

Pierwszą z nich jest premenopauza, czyli czas pomiędzy okresem pełnej płodności a ostatnią miesiączką, występującą zazwyczaj w czwartej dekadzie życia. W tym czasie kobieta nie odczuwa żadnych zaburzeń hormonalnych, jedynie czasami mogą pojawić się zmiany w długości cyklu, intensywności i długości krwawień miesięcznych oraz zmiany ilości i konsystencji wydzieliny pochwowej.

Kolejną fazą jest perimenopauza, która rozpoczyna się na krótko przed ostatnią miesiączką i trwa do roku po jej wystąpieniu. Charakterystyczną cechą tego okresu jest występowanie tzw. objawów wypadowych, do których można zaliczyć uderzenia gorąca (wary), zlewne poty, zaburzenia snu, zaburzenia sfery psychicznej.

Trzecią fazę stanowi menopauza oznaczającą ostatnie krwawienie miesięczne. Na czas pojawienia się menopauzy mają wpływ: czynniki genetyczne (córka przeżywa okres klimakterium w podobnym wieku jak kiedyś jej matka bądź starsza siostra), ogólny stan zdrowia i styl życia. Wystąpienie menopauzy przyspieszają: niewłaściwa dieta, przewlekły stres, nikotynizm, leki obniżające poziom estrogenów, cukrzyca, choroby układu immunologicznego, zaburzenia czynności przysadki mózgowej, chemioterapia, radioterapia, usunięcie jajników.

Ostatnim, czwartym okresem przekwitania jest postmenopauza z znacznie obniżonym poziomem hormonów jajnikowych (estrogenów i progesteronu) i wysokim poziomem hormonów przysadkowych (FSH i LH). Na uwagę zasługuje tzw. menopauza przedwczesna, tj. wygaśnięcie czynności jajników przed 40. rokiem życia. Hormony płciowe (estrogeny i progesteron), są odpowiedzialne za liczne procesy biologiczne zachodzące w organizmie kobiety. Ich ogólny poziom i wzajemne relacje estrogenów do progesteronu odgrywają decydującą rolę w procesach dojrzewania, rozwoju drugorzędnych cech płciowych, popędu płciowego, rozmnażania się ( w tym rozwój pęcherzyków jajnikowych, owulacji, wzrostu i degradacji błony śluzowej macicy), wpływają ochronnie na układ sercowo-naczyniowy, funkcjonowanie układu nerwowego, odpowiedni wygląd skóry i jej przydatków ( włosy i paznokcie), prawidłowe uwapnienie kości, przemiany białkowe i lipidowe oraz gwarantują prawidłową kondycje układu moczowego i dróg rodnych. Ogólny spadek ilości hormonów płciowych i zaburzenia ich wzajemnych stosunków z jednej strony, a z drugiej większa ilość stymulujących hormonów wydzielanych przez przysadkę mózgową i wynikająca z tego nierównowaga hormonalna powodują typowe dlaokresu przekwitania dolegliwości.

Nieuchronność klimakterium jest bezdyskusyjna, różnice osobnicze dotyczą czasu jego wystąpienia, nasilenia i ilości objawów. Czasami rozpoczyna się bez wcześniejszych zwiastunów i nie wszystkie dolegliwości występują u kobiet zawsze i w tym samym stopniu. Do wczesnych objawów niewydolności hormonalnej jajników należą: nieregularne miesiączki, coraz częstsze cykle bezowulacyjne ( w około 40%), przez co obniża się płodność kobiety. Brak owulacji i nieregularność cykli miesiączkowych są często pierwszymi objawami okresu przekwitania. U jednych kobiet cykle ulegają skróceniu (np. menstruacja pojawia się co 3 tygodnie), u innych przeciwnie – trwają 40 czy nawet 60 dni. Czasem powracają do normalnej długości, żeby potem znowu się wydłużyć albo skrócić.

Bywa, że miesiączki nie kończą się po kilku dniach, lecz plamienia utrzymują się przez kilkanaście dni. Często krwawienia są albo długie i skąpe, albo krótkie i wyjątkowo obfite zaburzenia naczynioruchowe występujące zarówno w ciągu dnia jak i w nocy, skarży się około 70% kobiet: nagłe uderzenia gorąca czyli wary skoncentrowane w okolicy głowy i szyi, zlewne poty, zawroty głowy, podwyższenie temperatury ciała, napady kołatania serca, zaburzenia snu (trudności z zasypianiem, budzenie się w nocy z niemożnością ponownego zaśnięcia) dysfunkcje psychiczne: pogorszenie pamięci, zmiany w zachowaniu, lęki, utrata libido, zaburzenia koncentracji , trudności w podejmowaniu decyzji, trudności z wykonywaniem czynności, które do tej pory były rutyną, obniżenie napędu do działania, drażliwość, płaczliwość, wahania nastroju – od depresji po euforię. Z kolei późne objawy klimakterium to: zaburzenia gospodarki lipidowej i ustanie ochronnego wpływu estrogenów na ścianę naczyń krwionośnych, powodujące wzrost ryzyka incydentów sercowo- naczyniowych zwiotczenie i zmiany zabarwienia skóry, zwiększone wypadanie włosów i łamliwość paznokci, dość częste występowanie hirsutyzmu (męskie owłosienie twarzy) oraz zmniejszenie aktywności gruczołów potowych i łojowych zmiany zanikowe układu moczowo-płciowego (na sromie, w pochwie, macicy, jajnikach i gruczołach sutkowych) powodujące m.in. suchość pochwy będącej przyczyną bolesności podczas stosunków płciowych, wiotczenie tkanek miednicy czego skutkiem może być obniżenie się macicy (tzw. wypadanie macicy), a także wysiłkowe i samoistne nietrzymanie moczu. Często występują także nawrotowe i przewlekające się stany zapalne dróg moczowych i pochwy. bolesność stawów i kości zmniejszenie masy kostnej, co często prowadzi do osteoporozy i groźnych jej powikłań w postaci m.in. złamań kręgosłupa, szyjki kości udowej czy kości przedramienia. Jak postępować? Jak zapobiegać? Jak leczyć?

Ważne by być świadomą możliwości wystąpienia różnorodnych objawów związanych z menopauzą oraz możliwością ich modyfikacji zarówno przez lekarza jak i we własnym zakresie. Wskazany jest kontakt z lekarzem, zwłaszcza specjalistą ginekologiem lub endokrynologiem, który może prawidłowo zdiagnozować, zróżnicować i leczyć poszczególne dolegliwości. W celu weryfikacji menopauzy może wykonać on panel badań hormonalnych i biochemicznych i wyeliminować inne choroby jak chociażby zaburzenia czynności tarczycy, cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, depresję, nerwicę. Wiele skutecznych leków zmniejszających lub znoszących objawy menopauzy, a także odległe jej skutki jest dostępnych jedynie na receptę jak chociażby leki hormonalnej terapii zastępczej, leki stosowane w osteoporozie, leki regulujące funkcjonowanie pęcherza moczowego. Znaczącą rolę odgrywa odpowiednia i zrównoważona dieta ze szczególnym uwzględnieniem produktów i suplementów diety zawierających fitoestrogeny, które mogą łagodzić objawy naczynioruchowe: soja i produkty pochodne, siemię lniane, zioła (pluskwica, głóg, szałwia, jemioła).

Menopauza często przychodzi później i przebiega mniej gwałtownie u kobiet, które regularnie uprawiają sport, nie unikają zrównoważonego wysiłku i ruchu oraz pozwalają organizmowi zregenerować się gdy sygnalizuje on przemęczenie. Niedocenianym elementem wpływającym na przebieg klimakterium jest dbałość o prawidłowe funkcjonowanie układu moczowego- płciowego. Prawidłową biocenozę pochwy warunkuje odpowiednia ilość pałeczek kwasu mlekowego z odpowiednim, kwaśnym odczynem wydzieliny pochwowej, który zapewnia produkt ich metabolizmu – kwas mlekowy. Wraz z niedoborami estrogenów w przebiegu procesów menopauzalnych dochodzi do atrofii (zaniku) nabłonka pochwy, co z kolei powoduje gorszą adhezję pałeczek kwasu mlekowego, zmniejszenie ich liczby, wzrost pH i skłonność do namnażania patogennych szczepów w środowisku pochwy. Stany zapalne pochwy wywołują szereg krępujących objawów ze strony okolic intymnych takich jak: zaczerwienienie, ból, świąd, pieczenie, upławy, obrzęk zewnętrznych narządów płciowych, które mogą mieć różne nasilenie i z reguły negatywnie wpływają na samopoczucie każdej kobiety. W części przypadków konieczna jest interwencja specjalisty, który może zaordynować leczenie celowane czy też hormonoterapię miejscową.

Zawsze warto widzieć więcej, warto pomóc sobie, warto lepiej żyć…

 

Pozostałe artykuły: