Suchość pochwy

lek. med. Robert Makowski

specjalista ginekolog-położnik

16 maja 2017

Spis treści:
Niedobór estrogenów – przyczyna suchości pochwy
Suchość pochwy jako objaw
Suchość pochwy – metody leczenia

Suchość pochwy to powszechny problem pacjentek w okresie okołomenopauzalnym, jednak z dolegliwością zmagają się również znacznie młodsze kobiety. Najczęściej objaw jest skutkiem zaburzeń gospodarki hormonalnej, w szczególności spadku stężenia hormonów sterydowych. Niedobory estrogenów prowadzą do zmian w mikroflorze pochwy i nabłonku, upośledzając jego nawilżenie i regenerację. Suchość pochwy zwiększa podatność pochwy na mikrourazy i zakażenia, zwykle wiąże się ze świądem, pieczeniem pochwy, dysurią i dyspareunią.

Suchość pochwy

Niedobór estrogenów – przyczyna suchości pochwy

 
Za suchość pochwy odpowiadają przede wszystkim zmiany stężeń żeńskich hormonów płciowych, zwłaszcza estrogenów (estronu, estriolu, 17-β-estradiolu). Jest to grupa hormonów steroidowych, które biogenetycznie i strukturalnie wywodzą się z cholesterolu. Najwyższą aktywność biologiczną wykazuje 17-β-estradiol, syntetyzowany i uwalniany głównie przez komórki ziarniste jajnika.

Estrogeny to hormony plejotropowe, które warunkują drugo- i trzeciorzędowe cechy płciowe u kobiet – dzięki nim dochodzi m.in. do prawidłowego rozwoju pochwy, macicy, jajowodów, gruczołów sutkowych, a nawet owłosienia łonowego. Żeńskie hormony płciowe uczestniczą w biosyntezie tłuszczów, białek i zasad azotowych, a także biorą udział w rozmieszczaniu tkanki tłuszczowej i nadają kształt kobiecej sylwetce.

Estrogeny pobudzają perystaltykę jajowodów i wytwarzanie śluzu szyjkowego, ułatwiając penetrację plemników. Ponadto stymulują wzrost, dojrzewanie i złuszczanie komórek nabłonka pochwy; poprawiają nawodnienie tkanek (przyczyniając się do wyższej przepuszczalności błon komórkowych) oraz wywierają korzystny wpływ na stan skóry i błon śluzowych. Zmniejszenie ich stężeń w organizmie kobiecym wywołuje szereg procesów, które skutkują m.in. suchością pochwy.

Suchość pochwy z reguły przyczynia się do dyspareunii, powoduje też inne problemy – mniejsza ilość śluzu prowadzi do wzrostu pH pochwy i zaniku fizjologicznej flory bakteryjnej. W konsekwencji dochodzi do upośledzenia mechanizmu samooczyszczania pochwy, zabezpieczającego przed kolonizacją drobnoustrojami atypowymi. Mechanizm ten obejmuje nie tylko stały przepływ wydzieliny w kierunku od szyjki macicy do przedsionka pochwy, ale przede wszystkim produkcję kwasu mlekowego przez pałeczki Dőderleina.

Niedobory estrogenów prowadzą do spadku produkcji glikogenu – podstawowego substratu dla Lactobacillus spp. W efekcie pałeczki kwasu mlekowego zanikają i pojawia się mieszana flora bakteryjna. Osłabienie funkcji obronnych zwiększa podatność pochwy na zakażenia, którym często towarzyszą nawracające zapalenia układu moczowego.

Suchość pochwy jako objaw

 
Suchość pochwy związana z hipoestrogenizmem jest często pierwszym objawem atrofii pochwy, na którą cierpią głównie kobiety w okresie pomenopauzalnym, między 5. a 7. dekadą życia. Utrata wilgotności pochwy to następstwo upośledzenia wydzielania śluzu przez gruczoły błony śluzowej pochwy i kanału szyjki macicy. Dane wykazują, że zmiany zanikowe nabłonka pochwy mogą dotyczyć nawet połowy kobiet po menopauzie, z których jedynie 25 proc. zasięga porady lekarskiej.

Zmiany hormonalne przebiegające z suchością pochwy stwierdza się również u młodszych kobiet. Podobne objawy zgłaszają matki w połogu, matki długotrwale karmiących piersią oraz pacjentki po terapii onkologicznej lub po operacjach pochwowych.

Za suchość pochwy odpowiada nie tylko spadek stężenia estrogenów. W niektórych przypadkach dolegliwość jest jednym z objawów zespołu Sjögrena – przewlekłej, zapalnej choroby tkanki łącznej o podłożu autoimmunologicznym i nieustalonej etiologii. Schorzenie prowadzi do tworzenia nacieków z limfocytów w gruczołach wydzielania zewnętrznego, przyczyniając się do upośledzenia ich funkcji i wywołując tzw. zespół suchości.

Zmiany w zespole Sjögrena obejmują wiele układów i narządów. Choroba przebiega z suchością błon śluzowych, m.in. spojówek, jamy ustnej oraz dróg rodnych (u kobiet), towarzyszą jej bóle stawów, mięśni, zmęczenie. Mniejsza ilość wydzieliny ze ścian pochwy i śluzu szyjkowego skutkuje świądem, bólem i rozwojem zmian zapalnych.

Suchość pochwy – metody leczenia

 
Leczenie zespołu Sjögrena obejmuje głównie glikokortykosteroidy i leki immunosupresyjne (hamujące proces autoagresji), łagodzenie objawów zespołu suchości (np. przez stosowanie „sztucznych łez”, „sztucznej śliny”) i zwalczanie dolegliwości bólowych przy pomocy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ).

W leczeniu suchości pochwy związanej z zanikowym zapaleniem nabłonka pochwy – zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Menopauzy i Andropauzy – stosuje się przede wszystkim lokalną terapię hormonalną (LHT) – skuteczną i bezpieczniejszą niż systemowa. W niektórych przypadkach zasadne jest wdrożenie terapii ogólnej.

Estrogenoterapia korzystnie wpływa na stan nabłonka pochwy, sprzyjając utrzymaniu prawidłowego pH i fizjologicznej flory bakteryjnej, zapobiegając kolonizacji pochwy przez patogeny i przywracając naturalne nawilżenie błon śluzowych.

Pozahormonalne metody leczenia suchości pochwy opierają się na stosowaniu nawilżaczy pochwy i lubrykantów, które ograniczają ból towarzyszący współżyciu płciowemu.

Objawy zapaleń pochwy i sromu (jak pieczenie, świąd, upławy), które towarzyszą suchości pochwy, można uśmierzać roztworem chlorowodorku benzydaminy, służącym do przemywania zewnętrznych narządów płciowych. Lek wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, antyseptyczne i miejscowo znieczulające.