Zapalenie cewki moczowej

lek. med. Robert Makowski

specjalista ginekolog-położnik

29 marca 2017

Spis treści:
Cewka moczowa – końcowa część układu moczowego
Rzeżączkowe i nierzeżączkowe zapalenia cewki moczowej
Drogi zakażenia i obraz kliniczny
Rozpoznanie i leczenie
Powikłania, profilaktyka

Zapalenie cewki moczowej (łac. urethritis) jest stanem zapalnym, który obejmuje dystalną część dróg moczowych. To choroba o różnej etiologii, która objawia się wyciekiem z cewki moczowej, uczuciem parcia na mocz i bólem w trakcie mikcji. Najczęściej przenosi się drogą płciową, podczas kontaktu z zainfekowanym partnerem. Na zapalenie cewki moczowej chorują głównie kobiety (ze względu na sprzyjające warunki anatomiczne).

Zapalenie cewki moczowej

Cewka moczowa – końcowa część układu moczowego

 
Na zapalenie cewki moczowej chorują zarówno kobiety, jak i mężczyźni, choć panie – ze względu na swą budowę anatomiczną – znacznie częściej. Żeńska cewka moczowa jest krótsza, a jej ujście ulokowane blisko odbytu i przedsionka pochwy.

Cewka moczowa jest końcowym (dystalnym) odcinkiem dróg moczowych. Od pęcherza moczowego odgradza ją zwieracz, który chroni przed nietrzymaniem moczu, a w pewnym stopniu także nie dopuszcza do rozprzestrzeniania się zakażeń na wyższe piętra dróg moczowych. Ze względu na lokalizację, cewka moczowa ma stały kontakt ze środowiskiem zewnętrznym, a więc również patogenami. Na ogół do zapalenia cewki moczowej prowadzi zakażenie, do którego dochodzi w wyniku przeniesienia czynnika infekcyjnego w czasie kontaktu płciowego.

Rzeżączkowe i nierzeżączkowe zapalenia cewki moczowej

 
O zapaleniu rzeżączkowym (swoistym) cewki moczowej mówi się w przypadku wykrycia obecności dwoinki rzeżączki (Neisseria gonorrhoeae). Nierzeżączkowe (nieswoiste) zapalenie cewki moczowej (non-gonococcal urethritis – NGU) stwierdza się, gdy nie ma potwierdzenia infekcji gonokokami. Za NGU z reguły odpowiada bakteria Chlamydia trachomatis (nawet połowa przypadków zakażeń). Rzadziej nierzeżączkowe zapalenie cewki moczowej wywołują Ureaplazma urealyticum, Mycoplazma genitalium bądź Trichomonas vaginalis.

Chlamydie u kobiet mogą przyczyniać się do śluzowo-ropnego zapalenia szyjki macicy, zapalenia narządów miednicy mniejszej, a także do tworzenia zrostów i niepłodności, ewentualnie powikłań położniczych. U mężczyzn Chlamydia trachomatis w niektórych przypadkach skutkuje m.in. zapaleniem jąder i najądrzy, a u noworodków odpowiada za zapalenie spojówek i zapalenie płuc.

Drogi zakażenia i obraz kliniczny

 
Bakterie przenoszą się podczas współżycia płciowego, przez kontakt bezpośredni z błoną śluzową zakażonego. Na zapalenie cewki moczowej najczęściej chorują osoby w młodym wieku, aktywne seksualnie, które preferują przygodne kontakty płciowe, mają wielu partnerów i nie używają prezerwatyw. Według szacunków, nawet 50 procent przypadków zakażeń przebiega bezobjawowo. W przypadkach objawowych dolegliwości pojawiają się do kilkunastu dni od momentu zakażenia.

U chorych występuje ból w trakcie mikcji, uczucie parcia na mocz oraz świąd i podrażnienie okolic ujścia cewki moczowej. Może towarzyszyć im częstomocz, a także wyciek z cewki moczowej (widoczny po masowaniu cewki) – zwykle ropny, czasem podbarwiony krwią. U kobiet zwiększa się ilość wydzieliny pochwowej lub pojawiają się upławy.

Rozpoznanie i leczenie

 
Zapalenie cewki moczowej rozpoznaje się na podstawie objawów klinicznych oraz wyższej ilości leukocytów o jądrze segmentowanym w przedniej części cewki moczowej. Badaniu mikroskopowemu poddaje się wymaz z cewki moczowej lub próbkę moczu z początkowego strumienia. O zapaleniu cewki moczowej świadczy obecność neutrofili po zabarwieniu metodą Grama. Dwoinki Gram-ujemne wewnątrz neutrofili wskazują na etiologię rzeżączkową. Powinno się też wykonać posiew w kierunku dwoinki rzeżączki i Chlamydia trachomatis.

Leczenie należy rozpocząć natychmiast po rozpoznaniu. Antybiotyk podstawowy, stosowany w zapaleniach cewki moczowej o etiologii rzeżączkowej, to doustny fluorochinolon (ciprofloksacyna). Alternatywą jest doustna ofloksacyna, ewentualnie ceftriakson (podany domięśniowo). Nierzeżączkowe zapalenia cewki moczowej leczy się zwykle doksycykliną, rzadziej azytromycyną. Alternatywę stanowią erytromycyna albo ofloksacyna. W zapaleniach cewki moczowej wywołanych rzęsistkiem pochwowym stosuje się leki przeciwpierwotniakowe (np. metronidazol, nifuratel).

Postępowaniem diagnostycznym i leczeniem należy objąć wszystkich partnerów seksualnych pacjenta.

Powikłania, profilaktyka

 
Wśród powikłań choroby wymienia się zapalenie narządów miednicy mniejszej, zrosty w jajowodach i niepłodność (u kobiet). U mężczyzn może rozwinąć się m.in. zapalenie jąder i najądrzy.

Profilaktyka zapaleń cewki moczowej polega na unikaniu przygodnych kontaktów seksualnych i współżyciu z jednym, zdrowym partnerem. Należy pamiętać o przestrzeganiu zasad higieny intymnej, w tym o myciu rąk przed i po oddaniu moczu, a w toalecie o podcieraniu się w kierunku od cewki do odbytu (nie odwrotnie). Zaleca się używać prezerwatywy i oddawać mocz po każdym stosunku płciowym. Powinno się przyjmować dużą ilość płynów (minimum 2 l dziennie); przede wszystkim pić niegazowaną wodę mineralną. Trzeba nosić wygodną, przewiewną (i zawsze czystą!) bieliznę. Nie wolno powstrzymywać mikcji i doprowadzać do zastoju moczu.