Rzeżączka

lek. med. Robert Makowski

specjalista ginekolog-położnik

26 marca 2017

Spis treści:
Transmisja zakażenia
Rzeżączka u mężczyzn
Rzeżączka u kobiet
Powikłania rzeżączki
Metody leczenia

Rzeżączka, obok nierzeżączkowego zapalenia cewki moczowej, należy do najczęstszych niewirusowych chorób przenoszonych drogą płciową. Odpowiadają za nią bakterie Gram-ujemne – dwoinki rzeżączki (Neisseria gonorrhoeae). Do zakażenia gonokokami dochodzi podczas kontaktu płciowego z osobą chorą.

Rzeżączka

Transmisja zakażenia

 
Rzeżączka przenosi się głównie drogą płciową, stąd zapadają na nią przede wszystkim osoby aktywne seksualnie (zarówno mężczyźni, jak kobiety). Chorobę wywołuje Gram-ujemna bakteria Neisseria gonorrhoeae, czyli dwoinka rzeżączki. Gonokoki charakteryzują się stosunkowo krótkim okresem wylęgania, wysoką zakaźnością oraz umiejętnością przetrwania w drogach płciowych. Dwoinka rzeżączki może współistnieć z innymi drobnoustrojami śluzówki narządów płciowych, w tym Candida albicans, Trichomonas vaginalis, Chlamydia trachomatis.

Zakażenie przenosi się na skutek bezpośredniego kontaktu wydzielin błon śluzowych osoby zarażonej z osobą zdrową. Rzeżączka najczęściej zajmuje cewkę moczową, okolice odbytu lub gardło. Zdarza się, że przebiega bezobjawowo.

Do wrót zakażenia zaliczyć należy błony śluzowe:

  • cewki moczowej,
  • szyjki macicy,
  • odbytnicy,
  • gardła,
  • spojówek.

Rzeżączka może przenosić się również w czasie porodu fizjologicznego z matki na noworodka, co grozi zapaleniem spojówek u dziecka. Aktualnie zakażenia tego rodzaju występują rzadko. Zapobiega im zabieg Credégo, który jednak nie chroni przed zapaleniem spojówek na skutek zakażenia Chlamydia trachomatis.

Rzeżączka u mężczyzn

 
Okres wylęgania rzeżączki u mężczyzn wynosi najczęściej od 2 do 5 dni. Pacjenci skarżą się przede wszystkim na ropny bądź śluzowo-ropny wyciek z cewki moczowej i dolegliwości bólowe w cewce moczowej, które intensyfikują się w trakcie mikcji. Rzadziej chorobie towarzyszą tkliwość i obrzęk najądrzy albo zapalenie żołędzi. Zakażenie może mieć przebieg bezobjawowy (10 proc. przypadków). W razie dodatkowego zakażenia chlamydiami, po kilku tygodniach od wyleczenia rzeżączki rozwija się porzeżączkowe zapalenie cewki moczowej (penicylina i spektynomycyna nie mogą zwalczyć tej infekcji).

W przypadku zakażenia odbytnicy (transmisja drogą analną) z odbytu sączy się wydzielina, występuje ból odbytu lub okolic odbytu.

Rzeżączka u kobiet

 
Szacuje się, że nawet połowa zakażeń u kobiet nie daje żadnych objawów. Najczęściej rozpoznaje się rzeżączkowe zapalenie szyjki macicy. Choroba przebiega ze zwiększeniem ilości wydzieliny pochwowej lub z ropnymi upławami, pieczeniem pochwy, bólem podczas mikcji, tkliwością podbrzusza. Okres inkubacji wynosi od 7 do 14 dni. W pewnych przypadkach, w wyniku spływania wydzieliny z układu moczowo-płciowego, dochodzi do zapalenia odbytu.

Objawy w ostrym zapaleniu cewki moczowej u kobiet są mniej nasilone niż u mężczyzn. Na ogół pacjentki skarżą się na pieczenie i ból podczas oddawania moczu, zmiany w obrębie ujścia zewnętrznego cewki moczowej (zaczerwienienie, obrzęk) albo wydzielinę z cewki moczowej (ropną bądź śluzowo-ropną).

Rzadziej rzeżączka przyczynia się do krwawień międzymiesiączkowych oraz wywołuje obfitsze i dłuższe krwawienia miesięczne. Zakażenie gardła (transmisja drogą oralną) w przypadku kobiet i mężczyzn przebiega bezobjawowo (ok. 90 proc. przypadków).

Powikłania rzeżączki

 
Do typowych powikłań rzeżączki u mężczyzn należą: zapalanie gruczołów Tysona i zapalenie gruczołów opuszkowo-cewkowych. Może dojść również do komplikacji charakterystycznych zarówno dla rzeżączki, jak chlamydiozy (zapalenie najądrza, zapalenie gruczołu krokowego, niepłodność).

Powikłania u kobiet (związane z rzeżączką i chlamydiozą) obejmują zapalenie narządów miednicy mniejszej, ropień okołowątrobowy i okołowyrostkowy, zapalenie gruczołu przedsionkowego większego, ciążę pozamaciczną, poronienie oraz niepłodność.

Istnieją również komplikacje rzeżączki, które występują u obu płci, np. zapalenie spojówek przeniesione z innych obszarów, rzeżączka rozsiana i zapalenie stawów (w przypadku rozsiewu bakterii z zakażonych błon śluzowych drogą krwi).

Metody leczenia

 
W leczeniu rzeżączki stosuje się przede wszystkim antybiotyki – penicylinę w dawce uderzeniowej. Podaje się też leki hamujące wydalanie antybiotyku, co prowadzi do wyższego stężenia penicyliny w ustroju.

Ze względu na rosnącą liczbę szczepów bakterii uodpornionych na penicylinę, czasem konieczne okazuje się włączenie do terapii innych leków (chinolonów, cefalosporyn). Niektóre powikłania rzeżączki wymagają leczenia operacyjnego. Zawsze należy przebadać (i ew. poddać leczeniu) partnerów seksualnych osoby chorej, także nosicieli bezobjawowych (dotyczy kontaktów płciowych z ostatnich 3 miesięcy).

Szacuje się, że nawet u 20 proc. mężczyzn i 40 proc. kobiet z rzeżączką doszło do zainfekowania Chlamydia trachomatis. Dlatego pacjentów powinno się podać również badaniom w kierunku zakażenia chlamydiami i – gdy to konieczne – wdrożyć odpowiednie leczenie. W procesie terapeutycznym stosuje się nifuratel podawany doustnie i/lub miejscowo (z nystatyną). Terapię można prowadzić też przy pomocy antybiotyków (tetracyklin, makrolidów, fluorochinolonów).