Zapalenie sromu

lek. med. Robert Makowski

specjalista ginekolog-położnik

23 marca 2017

Spis treści:
Przyczyny i objawy zapalenia sromu
Infekcje o podłożu wirusowym
Bakteryjne zapalenia sromu
Zakażenia grzybicze i pasożytnicze
Leczenie zapaleń sromu
Łagodzenie objawów, profilaktyka

Srom jest zewnętrzną częścią żeńskiego układu płciowego. Zapalenie sromu (potocznie nazywane zapaleniem warg sromowych) wymaga konsultacji lekarskiej i podjęcia stosownego leczenia. Infekcja, niepoddana terapii, może rozwijać się i obejmować pobliskie narządy. Zwykle towarzyszą jej świąd, uczucie pieczenia i bolesność sromu.

Zapalenie sromu

Przyczyny i objawy zapalenia sromu

 
Zapalenie sromu rozwija się w wyniku uszkodzenia mechanizmów obronnych nabłonka. Infekcję wywołują m.in. bakterie, wirusy i grzyby (drożdżaki).

Najczęściej choroba objawia się pieczeniem i uporczywym swędzeniem sromu, w jej przebiegu pojawiają się: zaczerwienie, obrzęk oraz zmiany skórne. W wielu przypadkach odczyn zapalny sromu towarzyszy infekcji pochwy (zwłaszcza, gdy występują upławy).

Niewłaściwe kosmetyki do higieny intymnej prowadzą zwykle do alergicznego zapalenia sromu. Zapalenie może mieć charakter ograniczony (w postaci zmiany skórnej w miejscu kontaktu z alergenem) lub rozlany na srom.

Infekcje o podłożu wirusowym

 
Infekcje okolic sromu mogą wywołać wirusy, np. wirus brodawczaka ludzkiego (Human papilloma virus, HPV) odpowiada za kłykciny kończyste. Zakażeniu HPV sprzyja współżycie płciowe z wieloma parterami i/lub częsta zmiana partnerów. Infekcja wirusem typu 6 lub 11 prowadzi do rozrostu warstwy nabłonka. W konsekwencji powstają drobne grudki, które z czasem przybierają postać różowych lub czerwonawych wykwitów o kalafiorowatym kształcie. Zmiany zajmują wargi sromowe większe i mniejsze, przedsionek pochwy, okolicę okołoodbytniczą, a w pewnych wypadkach szyjkę macicy.

Opryszczka płciowa pojawia się w następstwie zakażenia wirusem HSV (Herpes simplex virus) typu 2, rzadziej typu 1. W jej przebiegu dochodzi do wysiewu drobnych wykwitów pęcherzykowych, które obejmują wargi sromowe, ściany pochwy, szyjkę macicy, okolicę okołoodbytniczą. Obraz kliniczny choroby jest zróżnicowany i uwarunkowany stanem immunologicznym organizmu.

Bakteryjne zapalenia sromu

 
Większość bakteryjnych zapaleń sromu należy do chorób przenoszonych drogą płciową.

Kiła rozwija się w wyniku zakażenia krętkiem bladym (Treponema pallidum ssp. Pallidum). Przenosi się głównie drogą płciową, ale istnieje też ryzyko zarażenia drogą przezłożyskową. Obraz kliniczny zależy od stadium choroby. W kile I-rzędowej pojawia się niebolesna grudka, którą obejmuje owrzodzenie. W kile II-rzędowej powstają szarobiałe kłykciny płaskie z sączącą (zakaźną) wydzieliną. Rozpoznanie kiły ustala się na podstawie wywiadu, badania fizykalnego i badań serologicznych w kierunku kiły.

Do rzeżączki przyczyniają się bakterie Gram-ujemne dwoinki rzeżączki (Neisseria gonorrhoea). Do charakterystycznych objawów należą ropne upławy, pieczenie, ból w trakcie mikcji, a także zaczerwienienie, obrzęk ujścia zewnętrznego cewki moczowej. W moczu może pojawić się ropna lub śluzowo-ropna wydzielina.

Za tzw. wrzód miękki, zwany też wenerycznym, odpowiada bakteria Haemophilus ducreyi. Zwykle owrzodzenie obejmuje wargi sromowe, pochwę, szyjkę macicy, czasem odbyt. W jego przebiegu dochodzi do powiększenia pobliskich węzłów chłonnych (najczęściej okolicy pachwinowej), w przypadku powikłań może dojść do ich owrzodzenia.

Zakażenia grzybicze i pasożytnicze

 
Do stanów zapalnych sromu na tle grzybiczym najczęściej przyczyniają się drożdżaki Candida albicans, rzadziej wywołują je inne grzyby. Z reguły zakażenie obejmuje także pochwę. Na obraz kliniczny kandydozy sromu i pochwy składają się świąd i obrzęk sromu wraz z bólem i zaczerwieniem, pęknięcia nabłonka oraz białawe (twarożkowate) upławy.

Wśród pasożytniczych zapaleń sromu często diagnozuje się świerzb, wszawicę oraz rzęsistkowicę.

Wszawica łonowa (Pediculosis Pubis) przenosi się podczas stosunków płciowych. Zajmuje m.in. wzgórek łonowy i objawia się błękitnymi zmianami na skórze, wywołanymi przez ukłucia owadów (Phthirus pubis – wesz łonowa). Świerzb wywołuje świerzbowiec ludzki (Sarcoptes scabiei), który wnika w naskórek i drąży kilkumilimetrowe nory. Pojawia się uporczywy świąd, który intensyfikuje się nocą.

Za rzęsistkowicę sromu odpowiada rzęsistek pochwowy (Trichomonas vaginalis). W przebiegu choroby występują pieniste, szarawe i dość obfite upławy o wyjątkowo przykrym zapachu, którym towarzyszy odczyn zapalny sromu (z dokuczliwym świądem i uczuciem pieczenia).

Leczenie zapaleń sromu

 

  • bakteryjnych i grzybiczych

W terapii zapaleń sromu o etiologii bakteryjnej stosuje się odpowiednie antybiotyki lub chemioterapeutyki (doustne i/lub miejscowe). Leczenie zakażeń o podłożu grzybiczym prowadzi się za pomocą leków przeciwgrzybiczych o szerokim spektrum działania.

  • wirusowych

Zakażenia wirusowe – kłykciny wymagają podania leków hamujących namnażanie się komórek warstw nabłonka. Czasem zaleca się zabiegi chirurgiczne (usuwanie brodawek). U kobiet w ciąży z kłykcinami istnieje ryzyko zakażenia noworodka w trakcie porodu fizjologicznego, dlatego z reguły wykonuje się cięcie cesarskie. Do leczenia opryszczki narządów płciowych włącza się leki przeciwwirusowe (acyklowir), które zmniejszają nasilenie objawów i skracają czas trwania dolegliwości. Infekcja bywa niebezpieczna u kobiet w ciąży ze względu na ryzyko poronienia lub przeniesienia wirusa na płód. Może być wskazaniem do cięcia cesarskiego (zagrożenie zainfekowania noworodka podczas porodu siłami natury).

  • pasożytniczych

W terapii zapaleń pasożytniczych, typu świerzb, wszawica, stosuje się preparaty przeciwpasożytnicze. Rzęsistkowicę leczy się chemioterapeutykami o działaniu rzęsistkobójczym, jak nifuratel – lek o szerokim spektrum, który przyspiesza leczenie zakażeń intymnych i zapobiega ich nawrotom. Przy tym nie niszczy fizjologicznej flory pochwy i nie wywołuje krzyżowej odporności drobnoustrojów na inne leki stosowane w leczeniu infekcji. Leki z nifuratelem do aplikacji miejscowej (maści, globulki dopochwowe) zawierają nystatynę, co zwiększa siłę działania obu substancji czynnych. W terapii rzęsistkowicy można podawać też metronidazol lub tinidazol.

Łagodzenie objawów, profilaktyka

 
Objawy zakażeń intymnych łagodzą roztwory chlorowodorku benzydaminy (do irygacji pochwy lub przemywania zewnętrznych narządów płciowych). Lek wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, antyseptyczne oraz miejscowo znieczulające.

W profilaktyce zapaleń sromu dużą rolę odgrywa prawidłowa higiena intymna, w tym stosowanie odpowiednich kosmetyków. Nie należy używać mydeł zasadowych i środków zawierających m.in. konserwanty, barwniki, substancje zapachowe. Po podmywaniu/kąpieli powinno się starannie i delikatnie osuszyć krocze (najlepiej ręcznikami jednorazowymi).